Reduta Solna to fragment XIX-wiecznych fortyfikacji Twierdzy Kołobrzeg, który przetrwał w zaskakująco dobrym stanie. Ceglany budynek obronny o charakterystycznym półkolistym kształcie można zwiedzić od strony zewnętrznej, a przy okazji zajrzeć do Skansenu Morskiego, który otwarto tu kilka lat temu. To jedno z nielicznych miejsc w mieście, gdzie historia militarna przeplata się z współczesnym życiem – działa tu baza harcerska, a latem na dziedzińcu funkcjonuje tawerna.
- imponująca ceglana architektura
- unikalny kształt lunety
- bliskość Skansenu Morskiego
- ciekawe wystawy militarne
- możliwość zwiedzania przez cały rok
Historia Reduty Solnej w Kołobrzegu
Nazwa obiektu wywodzi się od mostu solnego, który prowadził do warzelni soli i którego miała bronić fortyfikacja. Sama reduta powstała w latach 1832-1836, podczas gruntownej modernizacji twierdzy po doświadczeniach z oblężenia napoleońskiego w 1807 roku. Wcześniej w tym miejscu stał jedynie lekki przyczółek mostowy – drewniana fortyfikacja polowa, która w ostatnich dniach walk została zdobyta bez większego wysiłku.
Po tej porażce pruskie dowództwo wyciągnęło wnioski. W ramach modernizacji wzmocniono kilka kluczowych punktów obronnych miasta, a w miejscu starego przyczółka wzniesiono murowaną redutę. Powstała solidna budowla z czerwonej cegły, zaprojektowana tak, by pomieścić pięć dział chroniących przeprawę w szerokim wachlarzu ognia.
Reduta została zbudowana zbyt późno, by odegrać przypisaną jej rolę. Nie zdążyła uczestniczyć ani w wojnie siedmioletniej, ani napoleońskiej. W 1945 roku Niemcy obsadzili ją jedynie Volkssturmem – pośpiesznie przeszkolonymi ochotnikami, i 16 marca została zdobyta przez 6. Dywizję Piechoty bez większych problemów.
Architektura i układ fortyfikacji
Reduta ma kształt lunety z zamkniętą szyją – klasyczny dla tego typu obiektów. Główny budynek bojowy wzniesiono na planie dwóch stykających się kół, mniejszego i większego, co nadaje mu charakterystyczną, rozpoznawalną sylwetkę. W grubych ceglanych ścianach widać liczne otwory strzelnicze – zarówno dla broni ręcznej, jak i artylerii. Po obu stronach każdej działobitni znajdowały się stanowiska dla strzelców.
Budynek od wałów obronnych oddziela dziedziniec o szerokości około 10 metrów. Całość otacza wał ziemny i fosa – będąca odnogą rzeki – które razem z umocnieniami tworzą pięciokąt. We wschodniej części wału ukryto drugi, mniejszy budynek: magazyn amunicyjny ze sklepieniem ceglano-ziemnym i specjalną szczeliną wentylacyjno-kompresyjną.
Ceglana konstrukcja została wykonana starannie. Widać zdobiony gzyms, kamienną podmurówkę, a sklepienie kolebkowe przykryto ziemią dla dodatkowej ochrony. Proporcjonalna bryła bastionu przypomina o wiele starsze budowle obronne, głównie za sprawą charakterystycznych „okienek” strzelniczych w murze.
Co zobaczyć w Reducie Solnej
Obiekt można zwiedzać od zewnątrz przez cały rok – warto obejść go dookoła, by docenić układ fortyfikacji i zobaczyć, jak wygląda od strony fosy. Przy reducie od 2013 roku działa Kołobrzeski Skansen Morski, oddział Muzeum Oręża Polskiego. To niewielka ekspozycja plenerowa, ale ciekawa dla osób interesujących się militariami.
Niedawno obiekt zyskał nowoczesne oznakowanie – dwujęzyczne tablice informacyjne oraz kody QR prowadzące do aplikacji z rzeczywistością rozszerzoną. Po zeskanowaniu kodów można zajrzeć do wnętrza budynków i przenieść się w czasie, kiedy reduta pełniła funkcje obronne. System działa sprawnie i dodaje zwiedzaniu interaktywnego wymiaru.
Na dziedzińcu reduty funkcjonuje tawerna – latem można tu usiąść na chwilę i coś przekąsić. Sam budynek wykorzystywany jest przez Związek Harcerstwa Polskiego jako baza żeglarska i miejsce biwakowe. Harcerze prowadzą tu także atrakcje dla dzieci, określane jako „Piracka Przygoda” – program edukacyjny o tematyce morskiej.
Reduta po 1945 roku
To, że obiekt nie odegrał większej roli w walkach w 1945 roku, okazało się jego zbawieniem. Przetrwał w bardzo dobrym stanie – zarówno oba budynki ceglane, jak wał ziemny i fosa. W latach 60. XX wieku teren po lewej stronie Kanału Drzewnego wraz z redutą przekazano harcerzom. Harcerski Ośrodek Morski otwarto oficjalnie w 1961 roku, choć prace trwały jeszcze długo.
W latach 90. reduta popadła w ruinę. Przeprowadzono gruntowny remont, który przywrócił obiektowi dawny wygląd i przystosowano go do współczesnych funkcji. Dziś to jedno z lepiej zachowanych elementów dawnej Twierdzy Kołobrzeg.
Dla kogo to miejsce
Reduta Solna sprawdzi się przede wszystkim dla miłośników historii wojskowości i architektury obronnej. Nie jest to spektakularna atrakcja, ale solidny zabytek fortyfikacyjny, który warto zobaczyć podczas spaceru po Kołobrzegu. Rodziny z dziećmi mogą skorzystać z programu edukacyjnego prowadzonego przez harcerzy – to dobra okazja, by młodsi zwiedzający poznali historię w bardziej przystępnej formie.
Obiekt leży nieco na uboczu głównych szlaków turystycznych, między Parsętą a ulicami Solną i Szyprów. Dzięki temu jest tu spokojniej niż przy nadmorskiej promenadzie. Można połączyć wizytę z wizytą w Skansenie Morskim lub spacer wzdłuż Kanału Drzewnego.
Informacje praktyczne – jak zwiedzać Redutę Solną
Reduta znajduje się przy ulicy Szyprów (niektóre źródła podają też adres Bałtycka 46). Teren jest dostępny bezpłatnie od zewnątrz. Do Skansenu Morskiego obowiązują bilety – aktualne ceny i godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, gdyż mogą się zmieniać sezonowo.
Dojazd: z centrum miasta można dojść pieszo w około 20-25 minut. Warto skorzystać z mapy lub nawigacji, bo okolica nie jest szczególnie charakterystyczna. Można też dojechać rowerem – Kołobrzeg ma dobrze rozwiniętą sieć ścieżek rowerowych.
Na samo obejrzenie reduty wystarczy 20-30 minut. Jeśli planuje się wizytę w Skansenie Morskim lub chce się skorzystać z aplikacji z rzeczywistością rozszerzoną, warto przeznaczyć godzinę. Latem można zostać dłużej i usiąść w tawernie na dziedzińcu.
Reduta Solna zawdzięcza swoją nazwę tężniom solankowym, które znajdowały się w pobliżu. Most solny prowadził do warzelni soli – stąd niemiecka nazwa Salinen Schanze, czyli Szaniec Solny.
Obiekt nie ma bogatej ekspozycji muzealnej ani przewodników oprowadzających po wnętrzu, ale dla osób zainteresowanych fortyfikacjami to wystarczająca atrakcja. Dobrze zachowana architektura militarna z połowy XIX wieku nie jest w Polsce tak częsta, jak mogłoby się wydawać – większość podobnych obiektów została zniszczona lub mocno przebudowana.
Warto mieć przy sobie telefon z dostępem do internetu, by skorzystać z kodów QR i aplikacji. Tablice informacyjne są dwujęzyczne (polsko-niemieckie), co ułatwia zrozumienie historii miejsca. Teren jest dostępny także dla osób z ograniczoną mobilnością, choć niektóre fragmenty wałów mogą być trudniejsze do pokonania.